Hafıza, Hukuk ve Vicdan

Hocalı’yı Anmak Neden Bugün de Önemli?

Bu yıl yeniden, Hollanda Azerbaycan Türk Kültür Vakfı tarafından düzenlenen Hocalı anma programına katıldık. Geçtiğimiz yıl sağlık sorunları nedeniyle programa iştirak edemeyen Vakıf Başkanı İlhan Aşkın’ın bu yıl törende yer alması, organizasyona ayrı bir anlam kattı. Bu katılım, birlik ve dayanışma mesajını güçlendirdi.

Ancak mesele yalnızca bir anma törenine katılmak değildir. Asıl mesele, hatırlamanın ne anlama geldiğidir.

26 Şubat 1992 tarihinde Hocalı’da yaşanan ve tarihe Hocalı Katliamı olarak geçen trajedi, yalnızca belirli bir coğrafyanın değil, insanlık vicdanının yaralanmasıdır. Yüzlerce masum sivilin hayatını kaybettiği bu olay, savaş hukukunun ve sivillerin korunmasına ilişkin temel insani ilkelerin ağır biçimde ihlal edildiği acı bir örnek olarak tarihte yerini almıştır.

Bir hukukçu olarak baktığımda Hocalı, sadece geçmişte yaşanmış trajik bir hadise değildir; uluslararası insancıl hukukun sınandığı bir vakadır. Sivillerin korunması, Cenevre Sözleşmeleri’nin temel prensiplerinden biridir. Buna rağmen 1990’lı yıllarda Karabağ bölgesinde yaşananlar, uluslararası mekanizmaların her zaman hızlı ve etkili işlemediğini göstermiştir.

Bu gerçek bize önemli bir gerçeği hatırlatır: Hukuk metinleri tek başına adaleti tesis etmez. Siyasi irade, uluslararası denetim ve kolektif bilinç ile desteklenmediğinde hukuk eksik kalır.

Siyasal perspektiften bakıldığında ise Hocalı, kolektif hafızanın nasıl inşa edildiği ve nasıl korunduğu sorusunu gündeme taşır. Toplumlar travmalarını ya bastırır ya da dönüştürür. Sağlıklı olan inkâr değil; acıyı hukuk, diplomasi ve diyalog zemininde anlamlandırmaktır. Aksi halde tarih, tekrar eden bir döngüye dönüşür.

Bugün dünyanın farklı bölgelerinde sivillerin hedef alındığı çatışmalar devam ederken Hocalı’yı anmak geçmişe saplanmak değildir. Tam aksine, uluslararası toplumun sorumluluğunu hatırlatmaktır. İnsan hakları evrenseldir; coğrafyaya, etnik kimliğe veya siyasi dengelere göre değişmez. Eğer bir yerde sivil hayat korunamıyorsa, orada uluslararası sistemin meşruiyeti sorgulanmalıdır.

Program boyunca yapılan konuşmalarda yalnızca geçmişin acısı değil, tarih bilincinin önemi de vurgulandı. Hocalı’nın uluslararası kamuoyunda doğru anlatılması, insan hakları perspektifiyle değerlendirilmesi ve genç nesillere aktarılması gerektiği ifade edildi. Dualar edildi, hayatını kaybedenler için saygı duruşunda bulunuldu. Salondaki atmosfer vakur, saygılı ve derin bir hüzünle yoğrulmuştu.

Anma programının en anlamlı anlarından biri ise çocuklara hediyeler takdim edilmesiydi. 1992’deki trajedi yalnızca o geceyi yaşayanları değil, sonraki kuşakları da etkilemiştir. Bugünün Azerbaycanlı çocukları o dönemi doğrudan yaşamamış olabilir; ancak ailelerinin ve toplumlarının hafızasıyla büyümektedir.

Hafıza aktarımı intikam duygusuyla değil; bilinç, adalet ve barış idealiyle yapılmalıdır. Geleceği inşa edecek olanlar, geçmişin acılarını doğru çerçevede anlayan nesillerdir. Balkanlardan göç eden büyüklerimden öğrendiğim en önemli miras da budur: Acıyı taşımak değil, ondan ders çıkararak geleceği inşa etmek.

Aradan 30 yılı aşkın süre geçmiş olsa da Hocalı’nın acısı hafızalardaki yerini korumaktadır. Tarih, ancak doğru hatırlandığında anlam taşır. Bu hikâyeleri paylaşmak; benzer trajedilerin bir daha yaşanmaması için ortak bir bilinç inşa etmeye katkı sunar ve uluslararası hukukun, insan haklarının ve insan onurunun evrenselliğini savunma iradesini güçlendirir.

Unutmak kolaydır. Hatırlamak ise sorumluluk ister.

Bu nedenle Hocalı’yı anmak, yalnızca Azerbaycan’ın değil; adalete inanan herkesin ortak görevidir.

Hayatını kaybedenleri rahmetle anıyor, ailelerine sabır ve metanet diliyoruz. Hafızamızda, vicdanımızda ve hukuk bilincimizde Hocalı yaşamaya devam edecektir.